- Key Focus Areas
- Enquiries and Complaints
- Human Rights
- EEO
- The Treaty
- Disabled People
- Race Relations
- International & UN
- Office of Human Rights Proceedings
- Library
Human Rights Environment
Cook Island Maori
Turou, kia orana, oro mai ki te roro uira atuitui a te Komisini o te Tika’anga Tangata (Human Rights Commission)
Te turu pakari nei te Komisini i te tika’anga tangata ei tango tau e te tiratira-tu no te akateretere i te ora’anga tangata o te katoatoa i Niu Tireni nei.
Kua akataka te Ture o te Tika’anga Tangata i te angaanga a te Komisini:
- Ko te akapaapaa e te akapararauare i te vaerua akangateitei, e pera katoa i te akapapu e, kua marama e kua ariki ia te au akataka’anga o te tika’anga tangata i roto i te ora’anga o te iti-tangata i Niu Tireni nei
- Ko te akamaroiroi i te vaerua taokotai o te tangata tatakitai, tetai ki tetai, e pera katoa o te au iti-tangata tuketuke e noo i Niu Tireni nei
- Ko te arataki, paunu’anga, akarakara’anga matakite, oronga’anga manako tauturu, kimi oonu anga atu ma te atuitui atu ki te au ravenga te ka riro i te akaaiteite i te turanga o te aronga angaanga.
Ka rauka katoa i te Komisini i te kimi ravenga i te au manamanata o te aronga tei kopae taukoreia i raro ake i ta te ture akataka’anga. Me kua manako koe e, kua kopae taukoreia koe i raro ake i ta te ture akataka’anga, ka rauka ia koe i te pati tauturu ki te Komisini.
Te kopae taukore i raro ake i ta te ture akataka’anga
Na te Ture Tika’anga Tangata o te Mataiti 1993 e tauturu nei i te paruru i te tangata katoatoa i Niu Tireni kia kore e kopae taukoreia i tetai ua atu tuanga o te ora’anga. I raro ake i ta teia Ture akateretere’anga, na te Komisini e kimi ravenga no te au tu kopae’anga taukore me tupu. Ka apa i te ture, me tupu ake tetai okotai, me kare ra, maata atu, i te au tu kopae’anga taukore ta te ture i akataka:
- te takoto piri tane/vaine e pera katoa me nui te vaine
- te ora’anga akaipoipo tane e te vaine, e pera katoa te ora’anga piri tane ki te tane e te vaine ki te vaine (civil union)
- te irinaki’anga ora’anga vaerua
- te irinaki’anga peu/akono’anga tupuna
- Te tou o te pakiri o te reira iti-tangata (colour)
- Te kapua’anga o te reira iti-tangata (race)
- Te iti-tangata, me kare ra, te basileia no reira mai te reira iti-tangata
- Te aronga pakipaki-tai (disability)
- Te uki mataiti
- Te irinaki’anga i te angaanga poritiki (political opinion)
- Te turanga angaanga
- Te turanga ngutuare/kopu-tangata
- Te inangaro tane/vaine e te tane/tane, vaine/vaine (sexual orientation).
Te vai katoa nei tetai au kopae’anga tei kore i tau i raro ake i ta te ture akataka’anga, mei te noo tauetono o tetai iti-tangata ki tetai iti-tangata (racial disharmony), mei te tamatakutaku i tetai iti-tangata (racial harassment), mei te inangaro i te akameamea na roto i te tamatakutaku’anga i tetai ua atu (sexual harassment), e te takinga-kino na roto i te tamatakutaku tangata (victimisation).
Ko te au tumu e kore ei tetai angaaanga e tau kia kopae ia i raro ake i ta te ture akataka’anga, mei te mea e, e akakoro’anga kare e tikaia kia raveia, e kia raveia ki tetai o te au ngai no te katoatoa, ina ra, kua arai ia te reira au ngai. Ko teia te reira au tuanga kare e tau kia kopae ia:
- Te au tuanga, me kare ra, te au angaanga a te au tuanga tatakitai a te Kavamani
- Te angaanga moni
- Te au ravenga no te kimi kite apii
- Te au ravenga kia tae ki te au ngai o te katoatoa, ki te au apinga akaoro taritari tangata e tetai au apinga ke atu e manganui no te katoatoa
- Te tuanga o te apinga e te tauturu te ka oronga ia mai
- Te ravenga kia rauka mai tetai enua, ngutuare, e tetai ngai ei akaruru’anga
- Te au angaanga mamaata kimi puapinga e te au putuputu’anga o te angaanga kimi kite, te au kopapa akatinamou turanga kia rauka te kite apii teitei, e te au kopapa putuputu’anga te ka rave i te au apii tereni kia kite i te angaanga
- Te angaanga kapiti anga (partnerships).
Kua akataka katoa te Ture i tetai au tu kopae’anga te kare e apa. Kua kapikiia teia au tuanga e, �tetai au kopae’anga takake�. Me ka anoano koe kia kite koe i te katoa’anga o te au tuatua no te au kopae’anga taukore, kapiki ia atu te Komisini na roto i te au ravenga i akaari ia atu i raro ake nei.
Te Kimi Ravenga’anga kia Tupu te Au
Na te pupu o te Komisini tei kapikiia e, ko te Pupu Kimi Ravenga Kia Tupu te Au (Disputes Resolution Team) e rave i te angaanga kia tupu te au. Ko te aronga na ratou e rave i te angaanga, ka rave ratou ma te tiratira-tu e ma te kore e vaerua piri ki tetai o te aronga tei o ki roto i teia manamanata. Ko teia angaanga o te kimi ravenga kia tupu te au:
- Ka oronga ua ia mai ma te kore koe e tutaki
- Ka vai muna ngaro te au mea katoatoa o te aronga te ka tauturu ia
- Kare te au aronga i o ki roto i te manamanata e kimi tauturu ki te aronga kite o te ture.
Ko te akakoro’anga o te Komisini no te au ravenga kia raveia no te au manamanata tei tupu, mari ra, kia oti viviki ma te tau e te puapinga tei raveia, na roto i te:
- Tata’anga leta
- Kapiki’anga na runga i te founu
- Rave’anga uipaanga kia aravei te katoatoa.
E maata te au ravenga tau kia raveia no te kimi i te au kia rauka, mei te oronga i te reo tataraara, me kare ra, i tetai reo akapapu e, kare te manamanata o te kopae taukore e tupu akaou a te au tuatau ki mua.
Ka akapeea i te tuku akaapa’anga
Me ka anoano koe i te tuku i tetai akaapa’anga naau na roto i te Ture Tika’anga Tangata, me ka tika, kapikiia atu te Infoline a te Komisini:
- Founu: 0800 496 877 (kare teia founu e tutaki)
- Fax: 09 375 8611 (Kapikiia: InfoLine)
- Imere: infoline@hrc.co.nz
- TTY: 0800 150 111
Te ta’angaanga nei te Infoline a te Komisini i te tauturu a te Language Line, tetai o te angaanga tauturu a te Opati o te Iti-tangata Tuketuke (Ethnic Affairs), e na teia tauturu e raukai ia koe i te komakoma atu ki tetai tangata i roto i toou uaorai reo.
Teia katoa tetai au tuanga ke o teia roro uira atuitui tei reira tetai au tuatua akakitekite ke i roto i te reo [MAORI KUKI AIRANI]: