Human Rights Commission

Ko ni sa kidavaki ki na website ni Human Rights Commission

E tokona na tabana na Human Rights Commission (kilai eke me Commission) na yavu ni dodonu ni tamata yadua me lomanibai e okati kina na veika me veiganiti ka dodonu vei ira taucoko na lewe ni vanua e Niu Siladi raraba.

E virikotori na i tavi ni Commission e na lawa ka yacana na Human Rights Act:

• Me totaka ka vakatetea na kena rokovi, na kena kilai vinaka ka marautaki na dodonu ni tamata yadua e Niu Siladi raraba
• Me vakauqeta na bula lomavata e na kedra maliwa na lewe ni vanua yadua ka vaka kina na nodra veimaliwai na veimataqali uma tamata era lewe ni vanua ko Niu Siladi
• Me liutaka, raica na kena yaga, dikeva na kena toso, soli i vakasala, ka veitaratara kei ira e tarai ira na veika me baleta na vakatautauvatataki ni lewe ni vanua e na veika vakacakacaka.

E rawa tale ga vua na Commission me walia na veileti e tubu mai na veivakaduiduitaki e cala vakalawa. Kevaka ko nanuma ni ko vakaduiduitaki e na dua na ka, e rawa ni ko kerea na veivuke ni Commission.

Na Veivakaduiduitaki e cala Vakalawa

Era taqomaki na lewe ni vanua e Niu Siladi mai na veivakaduiduitaki e na vica na vanua e tara na nodra bula, e na lawa ka yacana na Human Rights Act ni yabaki 1993. E rawa tale ga e na ruku ni lawa oqo, me walia Commission na veileti e tubu mai na veivakaduiduitaki e cala vakalawa. E okati me cala vakalawa na veivakaduiduitaki e na vuku ni dua se sivia na veika oqo:

• Ko tagane se yalewa ka wili kina na tiko bibi
• Na i tuvaki ni vakawati ka wili kina na veiwatini vakatagane se vakayalewa
• Vakabauta vakalotu
• Vakabauta vakauma tamata
• Roka ni yago
• Kawa tamata cava
• Uma tamata cava se vanua cava ko cavutu mai kina
• Leqa na i tuvaki ni yago
• Yabaki ni bula
• Nanuma vakapolitiki
• Tutu vakacakacaka
• Tuvaki ni matavuvale
• Tovo ni veiwekani kei ira na tagane se yalewa.

E cala tale ga vakalawa e so tale na mataqali veivakaduiduitaki, ka wili kina na veimecaki se veivakasosataki vakauma tamata, na saga yalewa se tagane, kei na vakayacori ni i vakarau e tawa kilikili vua e dua tale.

E wili wale ga me cala vakalawa na veivakaduiduitaki kevaka eyavutaki e na dua vei ira na veika sa tabaki toka e cake, ka vakayacori e na veivanua e vakatabui kina. Sa tabaki koto oqo e ra na veivanua oqori:

• Veika e vakayacora na matanitu se i wasewase vakalewe ni vanua raraba
• Vanua ni cakacaka
• Gaunisala me rawa kina na vuli
• Gaunisala me rawa kina ni talevi na veivanua e dola vei ira na lewe ni vanua raraba, na gaunisala ni veilakoyaki, se na veivanua e vakayagataki raraba
• Vanua ni volivoli kei na vanua ni veiqaravi raraba
• Na kena soli na qele, na vale ni veivakavaletaki kei na veivale me i cili
• Na veisoqosoqo ni veimataqali cakacaka taucoko, na veitabana e qarava na kena vakadonui na i vakatagedegede e rawa vakavuli se vakacakacaka, kei na vaitabana ni veivakarautaki e na vuli cakacaka
• Na veidinadinati vakaveitokani.

E vakamatatataka tale ga na lawa oqo na veivanua e sega kina ni okati me cala

vakalawa na veivakaduiduitaki. Era wili oqo me ra “sega ni okati”. Kevaka e gadrevi

e so tale na i vakamacala me baleta na veivakaduiduitaki, veitaratara kei na

Commission e na dua vei ratou na gaunisala e tabaki koto oqo e ra.

Na Wali ni Veileti

E i tavi ni Commission’s Disputes Resolution Team me walia na veileti. E ratou sega

ni veitotaki na vakailesilesi e na timi oqo, ka ratou sega tale ga ni matataka e dua e

tiko e na loma ni veileti. Na veiqaravi me baleta na kena wali na veileti:

• E sega ni saumi
• E vunitaki ka taqomaki, ka ratou kila wale ga na okati e na veileti
• E sega ni gadrevi kina na veiqaravi vakaloya.

Na gaunisala e taurivaka na Commission e na nona walia na veileti, e nakiti me veiganiti ka yaga, ka me yaco e na gauna totolo duadua. Ia na gaunisala me muri e na kena wali na veileti e rawa ni caka kina na:

• Veivolavolai
• Veivosaki e na talevoni
• Sota ka veirai mata.

E vuqa na gaunisala e rawa ni taurivaki me wali kina na veileti, ka wili kina na veikerei me ia na veivosoti se na veiyalayalati me kua ni yaco tale e muri na veivakaduiduitaki.

Na gaunisala ni vakaraitaki kudru

Kevaka ko vinakata mo vakaraitaka na nomu kudru e na ruku ni lawa na Human Rights Act, yalo vinaka veitaratara kei na Commission e na dua vei ratou na gaunisala oqo:

• Talevoni: 0800 496 877 (e sega ni saumi)
• Fax: 09 375 8611 (Attn: InfoLine)
• Email: infoline@hrc.co.nz
• TTY: 0800 150 111

E vakayagataki tiko e na gaunisala ni veitaratara kei na Commission e na Infoline, na veiqaravi ni Vale ni Volavola ni Ethnic Affairs, ka na rawa kina ni ko veivosaki kei na dua e kila na vosa Vakaviti.

Oqo e so na i sema e rawa ni laurai kina e so tale na i tukutuku e na [VOSA VAKAVITI] e na website vata oqo: