- Key Focus Areas
- Enquiries and Complaints
- Human Rights
- EEO
- The Treaty
- Disabled People
- Race Relations
- International & UN
- Office of Human Rights Proceedings
- Library
Human Rights Environment
Te Reo Māori
Nau mai, piki mai mai, ki te pae tukutuku ō te Kāhui Tika Tangata
Ko te Kāhui Tika Tangata, e tū ana hei pou tokomanawa mo ngā tika, ngā mana ō te tangata. He whare whakaruruhau mo ngā iwi katoa o Aotearoa kia noho i roto i te tika, te pono, me te rāngimarie.
Ko te mahi o te Kāhui Tika Tangata i whakamanahia mai ē te Ture Tika Tangata Human Rights Act 1993, ko te:
- Tautoko me te whakanui i ngā tika me ngā mana tangata, o ngā iwi katoa o Aotearoa. Kia mōhio, kia mārama tonu te katoa ki ēnei tū ritenga
- Kia noho mārire te tangata, ngā roopu tangata katoa e noho nei ki Aotearoa i raro i te whanaungatanga
- Ki te arahi, te arotake, te tohu me te whakawā i te ōritetanga i roto i ngā tikanga mahi.
E tāea ana hoki e te Kāhui Tika Tangata te whakatau i ngā take tautohetohe i raro i ngā mahi whakahāwea. Mehemea ē whakapono ana koe kei te tūkinotia koe, kei te whakahāweatia rānei koe, whakapā mai ki te Kāhui Tika Tangata, kia āwhinatia koe.
Te mahi tūkino, whakahāwea, e hē ana i raro i te ture
He kaitiaki te ture Tika Tangata, Human Rights Act 1993, i ngā tāngata katoa o Aotearoa kia kaua rātou e tūkinotia e whakahāweatia ranei. E tāea ana e te Kāhui Tka Tangata te whakatau i ngā tautohetohe mai i ngā mahi tūkino whakahāwea. Ka tau te hē o ngā mahi tūkino, whakahāwea i raro i tētahi, ētahi rānei o ngā wāhanga e whai ake nei:
- Te ira tangata, te hapū o te wahine
- Te ritenga mārenatanga, te hononga tarā whare rānei o te tangata
- Te whakapono ki te Atua
- Te whakapono ki te ritenga
- Te tae o te kiri
- Te Iwi
- Te momo tangata, te tūrangawaewae
- Te Hauā
- Te pakeketanga, ngā tau
- Te whakaaro tōorangapu
- Te tūnga mahi
- Te tūnga whānau
- Te momo taera, te painga wahine, tāne ranei.
Ko ētahi atu mahi tūkino whakahāwea e tino hē ana hoki, penei i ngā mahi whakawehewehe, korero kino i te tangata, ngā mahi whakatiwheta hemahema, me nga mahi tūkino hoki.
Ka tau te hē ō te mahi whakahāwea te mahi tūkino mena ka taka ki raro i tetahi ō ngā wāhanga i whakaingoatia i mua ake nei, me te tau ano hoki ki roto i tetahi o nga wahanga ā iwi e whai ake nei.
- Ngā mahi Kāwanatanga, me ngā mahi ā iwi
- Ngā tikanga mahi
- Te Whai i te Mātauranga
- Te tomo ki ngā waahi, ngā waka, me ngā whare ā iwi
- Te whakarato taonga rauemi
- Te whakarato whenua, whare, kāinga noho
- Ngā roopu ahumahi, tohungatanga, whakaako tikanga mahi
- Ngā roopu rangapū.
Kei te whakatakotohia anō hoki e te ture nei, ētahi atu wāhanga whakahāwea kahore e hē ana. E mōhiotia ana ēnei ko ngā “rerekētanga”. Mo ētahi atu whakamārama mo ēnei take whakahāwea nga mahi tūkino, whakapā mai ki te Kāhui Tika Tangata. E whai ake nei etahi o nga kaupapa, huarahi hikoi o te Kāhui Tika Tangata.
Te whakatauā take tautohetohe
Mā te “Tari Whakatau Take Tautohetohe o te Kāhui Tika Tangata” (DRT) e whakahaere ngā tikanga whakatau take tautohetohe. E wātea tonu mai ana ngā Kaihohourongo o tēnei tari ite mahi mo tetahi tangata, tetahi taha rānei o te take tautohetohe. Ko tēnei rātonga e mahi ana mo:
- Te kore utu
- Te maru o te tapu o te kōrero o te tangata, o rātou e uru mai ana ki te take
- Kāhore e here ana i ngā roopu e tautohetohe ana, kia whai kaikorero ture roia rānei rātou.
Ko te whāinga o tēnei tikanga whakatau take tautohetohe, kia moata te tau i te take nei i runga i te tika me te pono. Ka tāea pea i roto i ngā mahi hohou i te rongo pēnei me:
- Te tuhi ā reta
- Te kōrero ma te wāea
- Te huihui, kanohi ki te kanohi.
He maha ngāhua ka puta i ngā whakataunga, pēnei me te whakamihi kupu pōuri mo te mahi hē, te whakaae kia kaua anō e mahi i ēnei mahi whakahāwea tūkino rānei i te tangata mo āke tonu atu.
Te tono whakapae
Ki te hiahia koe ki te tono, ki te tuku i tētahi whakapae i raro i te mana o te Ture Tika Tangata 1993, Human Rights Act 1993, me wāea mai ki te “Puna Kōrero” (Info Line) o te Kāhui Tika Tangata:
- Wāea: 0800 496 877 ( utu kore)
- Wāea whakāhua: 09 375 8611 ( Attn: Puna Korero)
- Īmera: infoline@hrc.co.nz
- TTY: 0800 150 111
E mahi ana te Kāhui Tika Tangata ki te taha o te Puna Reo (Language Line Service) o te Tari Tikanga ā Iwi, (Ethnic Affairs), ka tāea e rātou te kōrero Māori kia koe.
E whai ake nei ngā rauemi i roto i [TE REO MĀORI] ka tāea te kite i runga i tēnei pae tukutuku.
Rauemi
- He aha te Kawenata a te UN mō ngā Tika ā te Hunga Hauā? (PDF 700KB) What is the Declaration on the Rights of Persons with Disabilities?
- He aha Te Kahui Tika Tangata? (PDF What is the Human Rights Commission?)
- He amuamu tika tangata tau? (Do you have a human rights complaint? PDF 360 Kb)
- He Kōrero mō ngā Whakapono Rerekē (Statement on Religious Diversity PDF 130kb)
- Ko ngā tika ō te wahine, e whāngai ū ana (Your rights as a breastfeeding mother)
- Mahi whakaito / sexual harassment
- Nau mai, piki mai mai, ki te pae tukutuku ō te kā hui tika tangata / About the Human Rights Commission
- Ngā kaupapa here ‘Reo Ingarihi Anake’ i roto i te wāhi mahi / ‘English Language Only’ policies in the workplace
- Ngā pātai me ngā amuamu tika tangata / Human rights enquiries and complaints
- Nonotitanga ā-Iwi / Racial harassment leaflet
- Ō tika mō te kaimahi kei te hapū / Your rights as a pregnant worker
- Puka amuamu (PDF 1.1Mb) (Complaints Form)
- Ripoata o te tau rua mano ma waru – He Whakataki (HTML) (HRC Annual Report 2008 – Introduction)
- Te Mana I Waitangi: Community Discussion Paper (PDF) (2003)
- Te Ara Taurima: He Ripoata Tirohanga Whānui ki nga Waka Whenua Kawenga Tangata (Word 244Kb) (The Accessible Journey: Report of the Inquiry into Accessible Public Land Transport including the Foreword, Executive Summary and Recommendations)
- Te Whakapuakitanga o te Runanga Whakakotahi i ngā Iwi o te Ao mo ngā Tika o ngā Iwi Taketake
- Te Whakapuakitanga o te Runanga Whakakotahi i ngā Iwi o te Ao mo ngā Tika o ngā Iiwi Taketake (Questions and Answers: Declarations of the Rights of Indigenous Peoples)
- Te Whakapuakitanga o Te Ao mo o ngā Tika Tangata (Universal Declaration of Human Rights) 1002 KB
- Plain Language (Word)
- Full Text (Word or HTML) - Tūi tūi tuituiā: Kōrero Whakataki / Race Relations in 2008 – Annual Review of Race Relations Overview
- Whanaungatanga a Iwi (Statement on Race Relations Te Reo version – PDF)