- Key Focus Areas
- Enquiries and Complaints
- Human Rights
- EEO
- The Treaty
- Disabled People
- Race Relations
- International & UN
- Office of Human Rights Proceedings
- Library
Human Rights Environment
Tokelauan
Mâlô nî oi ô mai ki te tau kikila o te Kominihini mô nâ Avanoâgâ Hako o Tatou Tagata
Ko te Komihini e fakamalohi lele e ia ko nâ avanoâga hako o tatou tagata fakapitoa e vê ko ni faka ata mô te lelei kae hako mautinoa o tatou tagata uma i tô tatou nuku i Niusila.
Te Tulâfono o Avanoâga Hako o Tatou Tagata e fakaali atu i ei nâ:
- Ke fai ma hui oi fakamalohi atili ai, kai ke fakamaina kae ke fakailoa lahi atu, a na avanoaga hako o tatou tagata i tenei nuku i Niusila
- Ke fakataunuku te tau nonoho fakatahi i vâ o tatou tagata taki toko tahi e vê nâ hoki i vâ o tatou tagata kehekehe i te nei nuku i Niusila
- Ke takitaki, i lalo, kikila, tautua, sukesuke, mâ fesokotaki ki nâ tulaga o nâ avanoâga tutuha uma mo nâ galuega.
Te Komihini e mafai e ia oi fai ni ikûga e fakalelei atili ai ni miha tau te tulaga fakahê tonu o ni faiga fakakino ki nâ tahi tagata. Kafai e talitonu koe koa ni ke lagona ni faiga kino ki nâ tahi tagata kua fakakino atu ki a te koe, e mafai e koe o hakili atu ki te Komihini mo he fesoasoani.
Faiga kino ki nâ tahi tagata e taia ai i te tulafono
Te Tulâfono o Avanoâga Hako o Tatou Tagata 1993 e puipui ai ko tagata uma i Niusila mai ni faiga kino ki nâ tahi tagata i nâ itû e lahi o tô tatou olaga. I lalo i te Tulâfono a te Komihini e tau kikila ma fesoasoani ki nâ talanoaga ke fakalelei atili ai ko nâ miha e uiga ki tulaga kino o nâ tahi tagata. Ko faiga kino ki nâ tahi tagata e fakahetonu i loto i te tulâfono manafai e pogai mai i he tahi io me hilia mai i pogai atû i ei nei:
- Ko te momoe o te tagata ma te fafine e vê e pâ hoki ki te faitama o te teine
- Ko te tulaga avaga e ve na hoki ma te nonofo tahi o na tagata ma te tagata e ve na hoki te nonofo tahi o te fafine ma te fafine
- Ko tulaga tau Talitonuga ki Lotu
- Ko tulaga tau te Fakasolôga o Mafaufauga
- Ko te Lanu o tatou tagata
- Ko te itû Kaigâ Tino
- Ko tulaga o te Nuku na hau ai au
- Tulaga Fakahetonu e hê malosi te Tino
- Tausaga o to matua
- Te Tulaga o Talitonûga i nâ itû tau politiki
- Tulaga o Fai Galuega
- Tulaga o Kaiga
- Ko te tulaga o nâ itû tau te manakoga tau te momoe vê ko ni tagata e ve ko ni fafine.
Ko nâ tahi vaega o nâ faiga kino ki nâ tahi tagata e afaina i lalo i te tulafono, e aofia ai ko tulaga fakahêtonu i I tulaga tau te nonofo fakatahi o vâ o tatou tagata kehekehe, ko tul aga fakakino i vâ o tagata kehekehe, ko tulaga fakakino o nâ itû tau te manakomia tau te momoe e vê ko ni tagata e vê ko ni fafine ma te tulaga fakakino fakapitoa ki tatou tagata vâivai.
Ko faiga kino ki nâ tahi tagata e vê kua afaina i lalo i te tulafono manafai e kitea atû i he tahi itû o nâ vaega e fakahâ, io vê i he fakaali ki tagata. Ko na vaega i ei e aofia ai ko:
- Te Malô io vê ko mataeke mâgaoioiga o te olâga fakaali
- Ko tulaga fai galuega
- Ko avanoaga ulu ki loto i akoakôga
- Ko avanoaga ke pâ atu ki nâ mea vê ni fale, ni tavale, vê ni vâvâ i tulaga o olâga fakaali o tagata
- Ko te kavatûga o kope ma ni galuega fai ki tagata
- Ko te kavatûga o nâ fanua, ko nâ fale mâ nâ fakatokâga o nonofogâ ki ni fale
- Ko fakalapotopotôga tau galuega faite mâ galuega fakalelei atili, ko fakalapotopotôga kikila ki nâ akoakôga ma pepa fakaiku
- Ko tulaga kau Fakatahi o tagata.
Te Tulâfono e fakatino hoki ki na tahi vaega e kitea ai ni faiga kino ki nâ tahi tagata e afaina i lalo i te tulâfono. Kae e i ai hoki ni nâ tahi vaega e takua ni vaega e hê i lalo i te itû te i ei. Kafai e hoho ke iloa atili e koe nâ fakamatalâga i ei e uiga ki faiga kino ki nâ tahi tagata ke hohoko atû ki te Komihini i he tahi auala e fakaali atu i lalô.
Ko Auala Fakalelei Ai Ni Tulaga Miha
Ko te Matâeke a te Komihini e galue fakapitoa ki te Fakaleleiga o Tulaga Miha e i ai te ki latou te galuega oi fakalelei o nâ miha. Ko te galuega o auala fakalelei ai ni tulaga miha e aofia ai ko te:
- E heai hê totogi pe he tau
- E vê e fakapitoa kae puipui lava ki a teki latou e aofia i te miha
- E vê he manakogina ko te ki latou e aofia i te miha ki ne hui lôia oi ki latou.
Ko te fakamoemoega o te Matâkua a te Komihini e galue fakapitoa ki te Fakaleleiga o Tulaga Miha ke hakili ni auala e mafai ai o maua ni ikûga e mautinoa lelei kae fakapitoa i he taimi pukupuku kae e mafai o aofia ai ko ni talanoâga I Iuma o ni faipule fesoasoani, kae ka aofia ai ko:
- Fesokotakîga i tulaga tau tuhituhîga
- Ko ni telefoni
- Ko ni fono fai fakatahi
Ko ni fakamaliêga fakatokehe e vê ko ni maliêga i ei e toe pâ ki he tulaga fakakino ki nâ tahi tagata i aho mai mua.
Ka tau fesokotaki vehea tau fakaaliga
Kafai koe e fofou o fesokotaki tau fakâaliga i lalo i te Tulafono Avanoaga Hako o Tatou Tagata fakamolemole fesokotaki mai ki te auala telefoni a te Komihini venei:
- Telefoni: 0800 496 877 ( e heia he tau)
- Fekisi: 09 375 8611 ( Fakapitoa: Aualatelefoni)
- Imeli: infoline@hrc.co.nz
- TTY: 0800 150 111
Ko i ei nei nâ tahi auala e mafia ai koe oi fesokotaki i te [ Gagana Tokelau] i loto i te lau kikila i ei nei: